هوش مصنوعی در خدمت فهم قرآن
به گزارش بی دانلود، معاون فنی مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی اظهار داشت: مرکز نور با رونمایی از سامانه پیشگام «گفتگوی هوشمند با تفاسیر»، ضمن افشای خطا های فاحش و سوگیری های مدلهای خارجی، پاسخی فناورانه و مستند برای تعمیق معارف وحیانی و رویارویی با تحریف در عصر دیجیتال ارائه نمود.
- احمد ربیعی زاده معاون فناوری و مدیر لابراتوار هوش مصنوعی مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی در سومین نشست از سلسله نشست های «هوش مصنوعی و قرآن پژوهی دیجیتال» در نمایشگاه بین المللی قرآن کریم که در مصلی امام خمینی (ره) در تهران، درحال برگزاری است، با تشریح چالش های مدلهای زبانی جهانی، از توسعه سیستمهایی با قابلیت استناددهی دقیق و دقت ۷۷ درصدی در عرصه تخصصی تفاسیر آگاهی داد.
وی در یک عرضه تحلیلی، ضمن تشریح موفقیت های این مرکز در دیجیتال سازی میراث اسلامی، به کالبدشکافی چالش های بنیادین مدلهای زبانی بزرگ جهانی پرداخت و از راهبرد های مرکز نور برای توسعه ابزار های هوشمند، دقیق و مهم تر از همه، قابل اعتماد برای محققان رونمایی نمود.
دیجیتال سازی میراث گران سنگ اسلامی
معاون فناوری و مدیر لابراتوار هوش مصنوعی مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، در آغاز سخنان خود با تکیه بر رسالت این مرکز اظهار نمود: ما در مرکز نور وظیفه خودمان می دانیم که همیشه با رشد و تحولی که در فناوری اطلاعات رخداده است، همگام باشیم. در این سال ها، از هوش مصنوعی بعنوان یکی از زمینه های پرکاربرد و جذابی که می تواند تحول آفرین باشد، در این حوزه غافل نبودیم تا محصولات جدیدی را به ارمغان بیاوریم. این تلاش ها هم در عرصه نرم افزار ها بوده و هم در عرصه جریان سازی، آموزش و همگام کردن بدنه محققین در حوزه استفاده از فناوری در علوم اسلامی. ما کوشیدیم شاخه های مختلف جامعه علمی، از مراجع و علما گرفته تا اندیشمندان، طلبه ها و محققین را همراه نماییم تا ابتدا با این فناوری ها آشنا گردند و بعد با ظرفیت هایی که وجود دارد توانمند شده و چالش ها را بشناسند.
وی در توضیح موفقیت های گذشته مرکز نور در عرصه قرآن پژوهی دیجیتال بیان نمود: محصولات قرآنی گوناگونی در مرکز به نتیجه رسیده است که شاخص ترین آنها، پایگاه جامع قرآنی با دربرگیری بیش از ۴۰۰ عنوان تفسیر شیعه و اهل سنت در بیشتر از ۲۰۰۰ جلد، و همینطور بیشتر از ۱۵۰ ترجمه به ۳۰ زبان زنده دنیاست؛ این پایگاه به اذعان بازدیدکنندگان خارجی، بزرگترین و منحصربه فردترین پایگاه محتوایی قرآن در کشور است. پشت صحنه تمام این نرم افزارها، بیشتر از ۵۰ قابلیت مبتنی بر هوش مصنوعی کلاسیک برای فرآوری محتوا یا عرضه خدمات پژوهشی به کار گرفته شده است. قابلیت هایی نظیر تحلیل صرفی و نحوی خودکار کلمات قرآن، برچسب گذار خودکار آیات در انبوه ۱۴۰ هزار جلد کتاب، جستجوی ساخت یافته صرفی و نحوی، مدخل یابی هوشمند کلمات و مشابه یابی لفظی آیات، ابزار هایی بودند که فرایند های تحقیقاتی زمان بر و هزینه بر را با کسری از زمان ممکن ساختند. همچنین، استخراج متن از حدود سه میلیون صفحه مقاله و ۵۵ هزار جلد کتاب تایپ نشده و همترازی کلمه به کلمه قرآن با بیشتر از ۶۰ ترجمه فارسی، از دیگر خدمات بنیادینی است که به برکت فناوری، منابع علمی اصیل را از حبس خارج کرده و در دسترس محققان قرار داده است.
افشای توهم و سوگیری مدل ها
ربیعی زاده در قسمت دیگری از سخنان با اشاره به ورود به عصر هوش مصنوعی مولد و مدلهای زبانی بزرگ، بر لزوم توسعه مدلهای بومی تاکید کرد و اضافه کرد: شاید این سؤال پیش بیاید که چرا با وجود مدلهای خارجی، به دنبال تولید مدل هوشمند اسلامی هستیم. پاسخ در چالش های بنیادین این مدلها نهفته است. یکی از مهم ترین چالش ها، «توهم» یا تولید اطلاعات خلاف واقع است. به عنوان نمونه، وقتی از یک مدل خارجی در رابطه با کلمات غیرعربی سوره واقعه پرسیدیم، کلماتی صحیح را با آدرس های کاملا اشتباه از آیاتی که در آن سوره وجود ندارند، فهرست کرد. یا در مثالی دیگر، لیستی از مقالات علمی با نویسندگان معتبر و آدرس هایی از پایگاه های داخلی عرضه داد که هیچ کدام وجود خارجی نداشتند. این خیال پردازی ها اعتماد پژوهشگر را به کلی سلب می کند. چالش دیگر، سوگیری است. این مدلها برمبنای داده های انبوهی که بعضاً جهت دار هستند آموزش دیده اند و خروجی آنها می تواند حاوی اطلاعات غلط، زرد یا جهت دهی شده بسمت یک عقیده یا مذهب خاص باشد. این مسایل لزوم ورود ما به این فضا و سفارشی سازی روبات های هوشمند برای نیاز های داخلی را دوچندان می کند تا ابتکار عمل در اختیار مدلهای معتبر و مستند قرار گیرد.
تولد یک دستیار هوشمند قرآنی
معاون فناوری مرکز نور در معرفی سامانه «گفتگوی هوشمند با تفاسیر قرآن کریم» که بعنوان یکی از راهکار های رویارویی با این چالش ها توسعه یافته است، اظهار داشت: این سامانه که آبان ماه گذشته رونمایی گردید، به محققان امکان می دهد با بیشتر از ۲۰۰۰ جلد کتاب تفسیری بصورت با کیفیت و مستند گفت و گو کنند. خصوصیت اصلی آن، محتوای غنی و پاسخ دهی به زبان های فارسی و عربی است. بر خلاف جستجوی سنتی، ماشین خودش علاوه بر بازیابی، نتایج را تحلیل و دسته بندی کرده و اقوال مختلف را ارائه می کند. مهم ترین مزیت آن نسبت به مدلهای خارجی، ارجاع و استناد مستقیم به منابع اصلی است؛ به ازای هر گزاره، آدرس دقیق کتاب، جلد و صفحه عرضه می شود تا کاربر بتواند با یک کلیک، صحت سنجی کند. فرایند پشت صحنه شامل تحلیل سؤال کاربر، بسط معنایی آن برای بازیابی جامع، گزینش دقیق ترین اسناد مرتبط و بالاخره، تولید یک پاسخ منسجم و تحلیلی توسط هوش مصنوعی مولد است. ارزیابی های ما نشان داد دقت این سامانه در عرصه تخصصی قرآن پژوهی به بیشتر از ۷۷ درصد می رسد، در حالیکه دقت مدلهای مشابه خارجی در همین حوزه حدود ۴۰ درصد است.
خلق ابزار برای پژوهشگر نوین
ربیعی زاده در تشریح چشم انداز آینده، این سامانه را قطعه ای از یک پازل بزرگتر توصیف کرد و خاطرنشان ساخت: ما درحال توسعه قابلیت های جدیدی، چون جستجوی معنایی در آیات، تحلیل های صوتی و تلخیص هوشمند نظرات تفسیری ذیل هر آیه هستیم. هدف غائی، ترکیب این سامانه با پروژه های مشابه مانند «گفتگوی هوشمند با احادیث»، «گفت و گو با متون فقهی» و «سامانه هوشمند تاریخی» برای رسیدن به یک «دستیار هوشمند جامع علوم اسلامی» است که بتواند تمام نیاز های محققین را پوشش دهد. این هدف نیازمند زیرساخت های پردازشی قدرتمند، محتوای فرآوری شده و الگوریتم های پیشرفته است. در آخر باید گفت، بسیاری نگران جایگزینی انسان توسط هوش مصنوعی هستند. ما با آن جایگاه فاصله داریم، اما یک چیز قطعی است: انسان هایی که مجهز به هوش مصنوعی هستند، اساسا جای محقق هایی که به این ابزار ها مسلط نیستند را خواهند گرفت و این، لزوم استفاده از این ظرفیت ها را در پژوهش های اسلامی دوچندان می کند.
این نشست تخصصی در آخر با برگزاری جلسه پرسش و پاسخ و تبادل نظر میان سخنران و حضار به کار خود خاتمه داد.
شایان ذکر است که در بحبوحه تب وتاب جهانی پیرامون هوش مصنوعی مولد، سلسله نشست های تخصصی «هوش مصنوعی و قرآن پژوهی دیجیتال» به همت مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور) در نمایشگاه بین المللی قرآن کریم، به محملی برای ارزیابی کارشناسانه و آینده پژوهی این فناوری در حساس ترین حوزه معرفتی، یعنی علوم اسلامی بدل شده است.
گفتنی است، چهارمین نشست هم روز شنبه نهم اسفندماه با مبحث «هوش مصنوعی عامل محور برای تبیین مفاهیم قرآنی» با سخنرانی دکتر بهروز مینایی، استاد و عضو هئیت علمی دانشگاه علم و صنعت مطالب خویش را هم عرضه خواهند داد.
- احمد ربیعی زاده معاون فناوری و مدیر آزمایشگاه هوش مصنوعی مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی در سومین نشست از سلسله نشست های هوش مصنوعی و قرآن پژوهی دیجیتال در نمایشگاه بین المللی قرآن کریم که در مصلی امام خمینی (ره) در تهران، در حال برگزاری است، با تشریح چالش های مدل های زبانی جهانی، از توسعه سیستمهایی با قابلیت استناددهی دقیق و دقت ۷۷ درصدی در زمینه تخصصی تفاسیر آگاهی داد.
وی در یک عرضه تحلیلی، ضمن تشریح موفقیتهای این مرکز در دیجیتال سازی میراث اسلامی، به کالبدشکافی چالش های بنیادین مدل های زبانی بزرگ جهانی پرداخت و از راهبرد های مرکز نور برای توسعه ابزار های هوشمند، دقیق و مهم تر از همه، قابل اعتماد برای محققان رونمایی کرد.
دیجیتال سازی میراث گران سنگ اسلامی
معاون فناوری و مدیر آزمایشگاه هوش مصنوعی مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، در آغاز سخنان خود با تأکید بر رسالت این مرکز اظهار داشت: ما در مرکز نور وظیفه خودمان می دانیم که همیشه با رشد و تحولی که در فناوری اطلاعات رخداده است، همگام باشیم. این مدلها برمبنای داده های انبوهی که بعضاً جهت دار هستند آموزش دیده اند و خروجی آنها می تواند حاوی اطلاعات غلط، زرد یا جهت دهی شده بسمت یک عقیده یا مذهب خاص باشد. ما با آن جایگاه فاصله داریم، اما یک چیز قطعی است: انسان هایی که مجهز به هوش مصنوعی هستند، اساسا جای محقق هایی که به این ابزار ها مسلط نیستند را خواهند گرفت و این، ضرورت استفاده از این ظرفیت ها را در پژوهش های اسلامی دوچندان می کند.
این نشست تخصصی در آخر با برگزاری جلسه پرسش و پاسخ و تبادل نظر میان سخنران و حضار به کار خود خاتمه داد.
گفتنی است که در بحبوحه تب وتاب جهانی پیرامون هوش مصنوعی مولد، سلسله نشست های تخصصی هوش مصنوعی و قرآن پژوهی دیجیتال به همت مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور) در نمایشگاه بین المللی قرآن کریم، به محملی برای ارزیابی کارشناسانه و آینده پژوهی این فناوری در حساس ترین حوزه معرفتی، یعنی علوم اسلامی بدل شده است.
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب